چون مصيبتى به آنها رسد ، مىگويند إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ ما براى حضرت حقيم و بازگشت ما همه به اوست . ايشانند كه از پروردگارشان برايشان صلوات و رحمتهاست و ايشانند پويندگان راه هدايت و راست رفتارى . » و اين نوع مخصوص است به اسم « رضا » و زود است كه مىآيد در بابى خاص . و نوع نخستين ، ثوابى مرتّب نخواهد بود ، زيرا كه تجلّد و اظهار ثبات و قوت قلب براى خدا نكرده است و عمل او خود نمايى بر اقران و رياء محض مىتواند بود پس آنچه از جنس رياء وارد آمد ، از اين قبيل است ، و ليكن بيتابى و جزع بدتر از اين است ، زيرا كه نفوس بشريه به سوى اخلاق امثال و طرف آميزش و معاشرت خود ميل مىكند و هنگامى كه از يكىشان در مصيبتى بيتابى بينند ، خوش نما مىدانند و اقتفا مىنمايند و رسم جزع و آداب فزع در ميان آنها شايع مىشود و آيين صبر و رضا ، ضايع مىماند و وقتى كه مشاهدهء حال صابران در مؤالف و قرين خود كنند ، نفوسشان به كسب خلق او مايل مىشود و رسم رذائل از طبعشان زايل مىگردد و بسا كه اين رويه و روش در بعضى كمال مىگيرد و نظام نوع را جلوه و جمال مىدهد . و هر چند چنين صبر و صابر را در مقام اطلاق بر قسم ثانى نتوان محمول داشت . و بدان كه خداى عزّ و جلّ ، صابران را به اوصافى چند در كلام مجيد و كتاب كريم خود وصف فرموده و آنها را در زياده از هفتاد موضع ياد نموده است و بسيارى از خيرات و مزيد درجات را نسبت به سوى صبر داده و درهاى رفعت دنيا و آخرت را از اين راه به سوى بندگان گشاده ؛ پس فرموده است : عز من قائل : وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا « 1 » : « قرار داديم از ايشان پيشوايانى كه هدايت به امر ما مىنمايد از اينكه صبر كردند » . مىفرمايد : وَ تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنى عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ بِما صَبَرُوا « 2 » : « تمامى گرفت بهتر كلمهء پروردگارت بر بنى اسرائيل به سبب صبرى كه كردند و ثباتى كه آوردند » . فرموده است : وَ لَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما كانُوا يَعْمَلُونَ . « 3 » : « هر آينه پاداش مىدهيم آنانى را كه صبر گردند ، مزدشان را بهتر از عملشان » . فرموده است : أُولئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِما صَبَرُوا . « 4 » : « اين مردمند كه گرفته‌اند مزد خود را دو بار به سبب

--> ( 1 ) سجده / 24 . ( 2 ) الاعراف / 137 . ( 3 ) النحل / 96 . ( 4 ) القصص / 54 .